Detay Haberler
Ana Sayfa Ôľ║ A├ľF Ôľ║ Siyaset Sosyolojisi 3. ├ťnite Ders Notlar─▒ ├ľzeti

Siyaset Sosyolojisi 3. ├ťnite Ders Notlar─▒ ├ľzeti

Siyaset Sosyolojisi 3. ├ťnite Ders Notlar─▒ ├ľzeti


├ťnite 3: Otorite, Siyasal ─░ktidar ve Me┼čruluk

─░ktidar ─░li┼čkisi, Sosyal ─░ktidar, Mikro ─░ktidar
Siyasetin ili┼čkiye dayal─▒ olmas─▒, siyasal olan─▒n ancak sosyal bir ba─člam i├žerisinde ortaya ├ž─▒kabilece─či anlam─▒na gelir. Yani tek bir ki┼činin oldu─ču bir yerde iktidardan yahut kontrolden s├Âz ediliyorsa burada ÔÇśiktidarÔÇÖ kavram─▒ siyasal anlam─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda kullan─▒l─▒yordur. Ancak iki ki┼či oldu─ču zaman ÔÇśiktidarÔÇÖ ve ÔÇśkontrolÔÇÖ kavramlar─▒n─▒n siyasal anlamda kullan─▒lmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. Max Weber, iktidar─▒: ÔÇťBir ki┼čiye, kendi iste─čine kar┼č─▒t bir ┼čey yapt─▒rabilme g├╝c├╝ÔÇŁ olarak tan─▒mlar. Bu noktada ÔÇś├Âzg├╝rl├╝kÔÇÖ kavram─▒ da i┼čin i├žine girer. ÔÇś├ľzg├╝rl├╝kÔÇÖ kavram─▒, ki┼činin karar ve eylemlerinin bizatihi kendi iradesinden kaynaklanmas─▒n─▒ ifade ediyorsa burada felsefi bir anlam ta┼č─▒yordur. ├ľrne─čin kimi ba─č─▒ml─▒l─▒klar─▒ sebebiyle futbol oynayamayan bir futbolcu, istedi─či bir ┼čeyi yapmas─▒ ba┼čkalar─▒ taraf─▒ndan engellendi─či i├žin ├Âzg├╝rl├╝kten uzak de─čildir. Kendisine engel olan ┼čey gene kendisi oldu─čundan, burada s├Âz├╝ ge├žen ├Âzg├╝rl├╝k, siyasal de─čil, felsefi bir anlam ta┼č─▒r. E─čer bu futbolcu yabanc─▒ bir futbolcu olsayd─▒ ve bulundu─ču ├╝lkedeki merciler kendisine oynama hakk─▒ vermeseydi, o durumda siyasi bir ├Âzg├╝rl├╝kten s├Âz edilebilirdi. ├ç├╝nk├╝ bu durumda futbolcunun futbol oynamas─▒na engel olan ┼čey kendisinden de─čil, ba┼čka bir ki┼či (ya da kurum) den kaynaklanm─▒┼č olacakt─▒r.

Siyasetin ili┼čkisel olmas─▒, farkl─▒ ili┼čki bi├žimlerinde farkl─▒ bi├žimlerde ortaya ├ž─▒kmas─▒na yol a├žar. Carl Schmitt, siyasal olan─▒ karakterize eden antagonizman─▒n, son tahlilde, dost-d├╝┼čman ayr─▒m─▒ oldu─čunu belirtir. SchmittÔÇÖin bu ayr─▒m─▒ baz─▒ sorunlar i├žermekle birlikte, siyasal olan─▒n ili┼čkisel karakterinin anla┼č─▒lmas─▒nda, iki bak─▒mdan ayd─▒nlat─▒c─▒d─▒r:

Birincisi; ÔÇśdostÔÇÖ ve ÔÇśd├╝┼čmanÔÇÖ kavramlar─▒ ancak bir kar┼č─▒t─▒n varl─▒─č─▒ ├╝zerinden tan─▒mlanabilece─či i├žin, siyasetin, izole edilmi┼č birey ├╝zerinden anla┼č─▒lamayaca─č─▒n─▒n alt─▒n─▒ ├žizer.

─░kincisi; Schmitt, siyasal bir varl─▒─č─▒n ancak bir d├╝┼čman─▒n varl─▒─č─▒ halinde s├Âz konusu olabilece─čini varsayarak, siyasal olan─▒n ÔÇśbizÔÇÖ ve ÔÇśonlarÔÇÖ aras─▒ndaki kar┼č─▒tl─▒k ili┼čkisinden kaynakland─▒─č─▒n─▒ belirtir.

├ľrne─čin bir kad─▒n i┼č├ži, ekonomik ├ž─▒karlar─▒ i├žin m├╝cadele ederken, ÔÇśbizÔÇÖi i┼č├ži s─▒n─▒f─▒, ÔÇśonlarÔÇÖ─▒ i┼čverenler olarak g├Âr├╝r. Fakat ayn─▒ kad─▒n i┼č├ži ba┼čka bir platformda, kad─▒n haklar─▒ i├žin m├╝cadele verirse bu kez ÔÇśbizÔÇÖ ve ÔÇśonlarÔÇÖ ayr─▒m─▒n─▒ farkl─▒ bir temel ├╝zerine kuracakt─▒r.

ÔÇśBizÔÇÖ ve ÔÇśonlarÔÇÖ aras─▒ndaki ili┼čki, s├╝re─čen bir d├╝┼čmanl─▒k ili┼čkisi olarak d├╝┼č├╝n├╝lmemelidir. Kar┼č─▒l─▒kl─▒ m├╝cadele i├žerisinde birbirini etkileyen, d├Ân├╝┼čt├╝ren iki unsurdur. Modern d├Ânemde siyasetin ├žat─▒┼čmac─▒ ve dinamik do─čas─▒n─▒ anlamay─▒ zorla┼čt─▒ran iki yakla┼č─▒m h├ókim olmu┼čtur. Bunlar: siyaseti devlet ve devleti olu┼čturan kurumlar─▒n i┼čleyi┼čine ili┼čkin bir faaliyet olarak ele alan kurumsalc─▒ yakla┼č─▒m ve siyaseti bireysel haklar─▒n korunmas─▒na y├Ânelik s─▒n─▒rl─▒ bir fonksiyonla tan─▒mlayan liberal siyasal d├╝┼č├╝ncedir.

Siyasetin ili┼čkisel oldu─čunu belirtmek, siyaseti anlamak a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli olmakla birlikte yeterli de─čildir. Bu noktada, ÔÇśiktidarÔÇÖ ve ÔÇśy├ÂnetimÔÇÖ kavramlar─▒n─▒n anla┼č─▒lmas─▒ ├Ânemlidir.

Her y├Ânetim ili┼čkisi, bir iktidar ili┼čkisi de i├žerir. ─░ktidar, daha ├žok modern devletin merkezi niteli─činin belirtilmesi amac─▒yla siyaset d├╝┼č├╝n├╝rlerince kullan─▒lan bir olguyken, y├Ânetim siyaset felsefecilerin ├╝zerinde durdu─ču bir olgu olmu┼čtur. ─░ktidar olgusunu ba─č─▒ms─▒z ┼čekilde ele alan ilk d├╝┼č├╝n├╝r MachiavelliÔÇÖdir. MachiavelliÔÇÖnin iktidar kavram─▒na ili┼čkin saptamalar─▒, Jean BodinÔÇÖin elinde geli┼čtirilmi┼č, Thomas HobbesÔÇÖun egemenlik kavramla┼čt─▒r─▒lmas─▒yla da en sistematik ifadesini bulmu┼čtur.

Foucault, ÔÇśmikro iktidarÔÇÖ d├╝┼č├╝ncesini ortaya atm─▒┼čt─▒r. FoucaultÔÇÖya g├Âre ÔÇśiktidarÔÇÖ, sadece devletle ├Âzde┼čle┼čen bir makro iktidar d├╝┼č├╝ncesinin aksine, sosyal hayat─▒n ├že┼čitli kademelerinde ortaya ├ž─▒kan bir ili┼čki bi├žimidir. Toplumdaki b├╝t├╝n resmi ya da resmi olmayan birlikteliklerde (aile, okul, dernek, parti vs.) iktidar ili┼čkilerini g├Ârmek m├╝mk├╝nd├╝r. FoucaultÔÇÖya g├Âre iktidar ili┼čkisi, bir taraf─▒n (ki┼či, grup veya kurum) di─čer taraf─▒n (ki┼či, grup veya kurum) eylemleri ├╝zerinde eylemde bulundu─ču bir ili┼čki bi├žimidir. Bu tan─▒m, iktidar ili┼čkisinde y├Ânlendirme eylemine maruz kalan taraf─▒n pasif bir konumda olmay─▒p ├že┼čitli eylemlerde bulunabilmek anlam─▒nda ├Âzg├╝r oldu─čunu varsayar. FoucaultÔÇÖya g├Âre iktidar, davran─▒┼člar─▒ y├Ânlendirmeyi, davran─▒┼člar─▒n muhtemel sonu├žlar─▒n─▒ bir d├╝zene koymay─▒, yani ba┼čkalar─▒n─▒n m├╝mk├╝n eylemler alan─▒n─▒ yap─▒land─▒rmay─▒ ama├žlad─▒─č─▒ i├žin, iktidar─▒n ilk, as─▒l ve s├╝rekli i┼člevi ├╝retimdir.

FoucaultÔÇÖnun ortaya koydu─ču bir di─čer kavramsa ÔÇśbiyoiktidarÔÇÖ kavram─▒d─▒r. ÔÇśBiyoiktidarÔÇÖ, beden ├╝zerinde kurulan iktidard─▒r. Burada kastedilen beden, sosyal bedendir. Yani ÔÇśbiyoiktidarÔÇÖ, iktidar ili┼čkileri i├žerisinde belirli ya┼čam tarzlar─▒n─▒n ├╝retilmesine i┼čaret eder. FoucaultÔÇÖya g├Âre iktidar ili┼čkileri i├žerisinde ├Âzneler, uysal bedenler haline getirilir. ─░ktidar ÔÇśnormalÔÇÖ bir ya┼čam tarz─▒ tan─▒mlar ve sosyoloji, psikoloji, psikiyatri, kriminoloji gibi bilimler sayesinde bir de─čerler sistemi olu┼čturarak bireyleri bu ÔÇśnormalÔÇÖ davran─▒┼č formuna sokmay─▒ hedefler, bu normalli─či me┼črula┼čt─▒r─▒r. B├Âylece bir ahlak sistemi olu┼čturularak bireyler bu sisteme g├Âre ┼čekillendirilir. Bu sisteme uymalar─▒ sa─član─▒r. FoucaultÔÇÖnun iktidar kavramla┼čt─▒rmas─▒nda toplum, ÔÇťtek bir iktidar─▒n uyguland─▒─č─▒ ├╝niter bir g├ÂvdeÔÇŁ de─čil ÔÇťfarkl─▒ iktidarlar─▒n yan yana gelmesi, ili┼čkisi, koordinasyonu ve hiyerar┼čisiÔÇŁdir.

Siyasal ─░ktidar ve Otorite
Siyasal iktidar, ├╝├ž ay─▒rt edici ├Âzelli─če sahiptir: birincisi, siyasal iktidar─▒n ├╝lke ya da toplumun tamam─▒ ├╝zerinde etkili olmas─▒d─▒r. ─░kincisi, siyasal iktidarla toplumdaki di─čer iktidarlar aras─▒nda e┼čitlik ili┼čkisi de─čil, hiyerar┼čik bir ili┼čki bulunmas─▒d─▒r. ├ť├ž├╝nc├╝s├╝ ise, siyasi iktidar─▒n, maddi kuvvet ve zor kullanma g├╝c├╝n├╝ tekelinde bulundurmas─▒d─▒r.

─░ktidar gibi y├Ânetim de sosyal hayat─▒n her d├╝zeyinde rastlayabilece─čimiz bir olgu olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar. Siyasal y├Ânden ├Ânemli olan y├Ânetimin ay─▒r─▒c─▒ vasf─▒, kapsam─▒d─▒r. Bu anlamda siyaset, b├╝t├╝n├╝n y├Ânetimi ile ili┼čkili bir kavramd─▒r. B├╝t├╝n (siyasal birlik) k─▒smi (tikel, ├Âzel) ├ž─▒karlar─▒n ger├žekle┼čmesine olanak sa─člayan di─čer sosyal birliklerden farkl─▒d─▒r.

SchmittÔÇÖe g├Âre siyasal birlik, d├╝┼čman─▒n kim oldu─čunu belirleme, dolay─▒s─▒yla da sava┼ča karar verme g├╝c├╝ne ba─čl─▒ olarak, insan─▒n fiziksel ya┼čam─▒ ├╝zerinde tasarrufta bulunma imk├ón─▒na sahip oldu─ču i├žin, hiyerar┼čik olarak di─čer sosyal birliklerin ├╝zerinde yer al─▒r.

Aristoteles, insan─▒n do─čal olarak iyi bir varl─▒k oldu─čunu ve insan do─čas─▒n─▒n ancak iyi bir topluluk ya┼čam─▒ i├žerisinde a├ž─▒─ča ├ž─▒kaca─č─▒n─▒ kabul etti─či i├žin, siyasal birli─či, ortak iyinin hayata ge├žti─či ya┼čam olarak d├╝┼č├╝n├╝rken; Schmitt, insan─▒n tehlikeli karakterini varsaymas─▒na ba─čl─▒ olarak, siyasal birli─či, bir toplulu─čun kendisine d├╝┼čman olan toplulukla m├╝cadelesi ba─člam─▒nda varl─▒k kazanan ya┼čam olarak d├╝┼č├╝nm├╝┼čt├╝r.

Aristoteles├ži siyasal birlik, homojen bir topluluk ya┼čam─▒ demektir. Oysa g├╝n├╝m├╝zde siyasal birlik, farkl─▒ ya┼čam tarzlar─▒n─▒ i├žerisinde bar─▒nd─▒rd─▒─č─▒ i├žin, heterojen bir karaktere sahiptir. Bu nedenle, g├╝n├╝m├╝zde, siyasetin amac─▒ olan ortak iyiyi belirli bir toplulu─čun iyisiyle ├Âzde┼č olarak g├Âremeyiz.

Schmitt├ži siyasal birlik anlay─▒┼č─▒n─▒n, iki a├žmaz─▒ vard─▒r: ├ľncelikle, Schmitt, siyasal birli─či homojen bir b├╝t├╝nl├╝k olarak g├Ârd├╝─č├╝ i├žin, siyasal m├╝cadeleyi siyasal birlikler aras─▒ndaki bir m├╝cadele olarak al─▒r. Oysa g├╝n├╝m├╝z d├╝nyas─▒nda siyasal m├╝cadele, farkl─▒ ya┼čam tarzlar─▒ aras─▒ndaki m├╝cadele olarak, siyasal birlik i├žerisinde de kendini g├Âsterir. ─░kincisi, Schmitt, bir d├╝┼čman─▒n varl─▒─č─▒n─▒n siyasal birli─čin varl─▒k ko┼čulu oldu─čundan hareketle, siyasal birli─čin ancak ba┼čka bir siyasal birli─čin varl─▒─č─▒ durumunda var olabilece─čini kabul etti─či i├žin, global ├Âl├žekte v├╝cut bulabilecek bir siyasal birlik imk├ón─▒n─▒ reddeder. Bu da, Schmit├ži siyasal birlik anlay─▒┼č─▒n─▒, siyasetin g├╝n├╝m├╝z d├╝nyas─▒nda ├Âne ├ž─▒km─▒┼č olan global boyutunu anlamak bak─▒m─▒ndan uygun bir temel olma niteli─činden yoksun k─▒lar.

Siyasi birlik (b├╝t├╝n), tarih i├žerisinde farkl─▒ ├Âl├žeklerde d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼č ve farkl─▒ kavramlarla ifade edilmi┼čtir. Antik Yunan d├╝nyas─▒n─▒n siyasi birli─či, bir ┼čehir devleti (Polis) iken, modern d├╝nyada siyasal birli─čin ad─▒ ulus-devlettir.

G├╝n├╝m├╝z d├╝nyas─▒nda ise, siyasal birlik, temel olarak ulus-devlet formunda varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmekle birlikte, ulusdevletlerin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ a┼čan k├╝resel bir nitelik kazanm─▒┼čt─▒r.

─░ktidar ili┼čkisi ├žift y├Ânl├╝ bir ili┼čkidir. ─░nsanlar, siyasal iktidara itaat edebilecekleri gibi direni┼č de g├Âsterebilirler. ÔÇśKorkuÔÇÖ, siyasal iktidara y├Ânelik tutumu belirleyen ├Ânemli bir fakt├Ârd├╝r. Fakat korkudan daha belirleyici olan fakt├Âr, insanlar─▒n siyasi iktidara ili┼čkin de─čerlendirmeleridir.

Siyasal iktidar ├že┼čitli eylemlerde bulunur ve her eylemin de bir amac─▒ vard─▒r. Leo Strauss, b├╝t├╝n siyasi eylemlerin iki amac─▒ oldu─čunu ileri s├╝rer: korumak ya da de─či┼čtirmek. Var olan durumdan memnun olunmas─▒ durumunda koruma, memnunsuzluk durumunda ise de─či┼čtirme amac─▒ g├╝d├╝l├╝r.

Siyasal iktidar, toplumun b├╝t├╝n├╝ ├╝zerinde etkiye sahip olabilecek kararlar da alabilir. Bu tip kararlar toplumun tamam─▒ ├╝zerinde etki olu┼čturaca─č─▒ndan, her bir birey de bu kararlara ili┼čkin de─čerlendirmede bulunur. ├ľrne─čin asgari ├╝crette ciddi bir art─▒┼č ger├žekle┼čse, toplumun farkl─▒ kesimleri taraf─▒ndan farkl─▒ de─čerlendirmeler ger├žekle┼čecektir.

Siyasal iktidar, salt g├╝ce ya da insanlar─▒n r─▒zas─▒na dayal─▒ olabilir. R─▒zaya dayal─▒ siyasal iktidar─▒ nitelemek i├žin, otorite kavram─▒ kullan─▒labilir. Bu tan─▒m, Max WeberÔÇÖe aittir. Otorite kavram─▒ y├╝zy─▒llar boyunca olumlu anlamlar ta┼č─▒m─▒┼čt─▒r. Ancak g├╝n├╝m├╝zde olumsuz anlamlar da ├ža─čr─▒┼čt─▒rmaktad─▒r: ÔÇťOtoriter Ki┼čilikÔÇŁ ya da ÔÇťOtoriterizmÔÇŁ gibi. Otoriterizm, diktat├Âryel bir devlet d├╝zeni anlam─▒na gelmektedir. Otoriterizm bu ┼čekilde bask─▒c─▒ bir y├Ânetim anlam─▒na gelmesine kar┼č─▒n, otorite kavram─▒ zoru ve bask─▒y─▒ de─čil, r─▒zay─▒ i├žerir. Bir ┼čeyi yapt─▒rabilme g├╝c├╝n├╝ anlat─▒r. Otorite, kendili─činden kabul├╝ gerektiren bir etki ve yetki bi├žimidir.

Hannah ArendtÔÇÖe g├Âre, otorite ili┼čkisinin iki temel ├Âzelli─či vard─▒r. Buna g├Âre, otorite ili┼čkisi; ili┼čkiye konu olan iki taraf aras─▒nda e┼čitsizli─čin bulundu─ču ve ├╝st├╝n olan taraf─▒n di─čer tarafa kendini kabul ettirmek i├žin ikna ve ┼čiddet ara├žlar─▒n─▒ kullanmaya ihtiya├ž duymad─▒─č─▒ bir ili┼čki bi├žimidir. ├ľrne─čin hasta-hekim ili┼čkisi b├Âyle bir ili┼čkidir. Hekim, t─▒p konusundaki bilgisi ile hastan─▒n sayg─▒s─▒n─▒ kazan─▒r ve hasta, hekimin dediklerini yapar. Bununla birlikte hekim, hastaya bir yapt─▒r─▒m uygulamaz.

Otorite ili┼čkisi toplumsal ya┼čam─▒n her noktas─▒nda kar┼č─▒la┼čabilece─čimiz bir ili┼čki bi├žimidir. Bir ├Â─čretmenle ├Â─črenci aras─▒nda, babayla evlat aras─▒ndaki ili┼čki hep otorite bar─▒nd─▒r─▒r. Otorite bu ┼čekilde ki┼čiler aras─▒nda olabilece─či gibi, ki┼čilerle kurumlar, kurumlarla kurumlar aras─▒nda da olabilir. Otorite r─▒zaya dayal─▒ iktidard─▒r ve bir iktidar─▒n r─▒zaya dayanmas─▒ o iktidar─▒n me┼čru oldu─čunu g├Âsterir. Siyasal iktidar─▒n me┼čruiyeti neye dayan─▒r? Bu soru bizi otoritenin kaynaklar─▒ konusuna g├Ât├╝r├╝r. Konu sosyolojik ve felsefi olmak ├╝zere iki perspektifle ele al─▒nabilir:

Me┼čruluk ve Me┼črulu─čun Kaynaklar─▒
Sosyolojik perspektifle ele al─▒nd─▒─č─▒nda me┼čruluk, toplumlar─▒n ya┼čam tarzlar─▒, bilgi, inan├ž ve de─čer sistemleri; yani toplumlar─▒n k├╝lt├╝rleri ba─člam─▒nda d├╝┼č├╝n├╝lmesi gereken kavram olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar. Toplumlar─▒n k├╝lt├╝rleri birbirinden farkl─▒ oldu─ču i├žin, me┼čruluk anlay─▒┼č─▒ da toplumdan topluma farkl─▒l─▒k g├Âsterir. ├ľrne─čin demokratik de─čerlerin h├ókim oldu─ču bir toplumda, siyasal iktidarlar─▒n me┼čru olabilmeleri se├žimle i┼čba┼č─▒na gelmeleri ko┼čuluna ba─čl─▒yken, siyasal k├╝lt├╝r├╝nde demokratik de─čerleri bar─▒nd─▒rmayan bir toplumda bu ko┼čul aranmayabilir.

Sosyolojik bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ farkl─▒ toplumlara ili┼čkin g├Âzlemlerde bulunur, bu g├Âzlemlerden benzer noktalar─▒ dikkate alarak birtak─▒m sonu├žlar ├ž─▒kar─▒r ve bu sonu├žlardan hareketle de bir tasnif yapar. Max Weber ve David EastonÔÇÖun, me┼črulu─čun kayna─č─▒na ili┼čkin g├Âr├╝┼čleri, s├Âz konusu tasniflerin biri klasik di─čeri modern, iki ├Ânemli ├Ârne─čini te┼čkil eder:

WeberÔÇÖin otorite tipolojisinde geleneksel otorite, karizmatik otorite ve yasal-ussal otorite olmak ├╝zere ├╝├ž otorite tipi s├Âz konusudur. Bu tiplerin her biri me┼črulu─čun bir kayna─č─▒na i┼čaret eder:

Geleneksel Otorite: WeberÔÇÖe g├Âre, geleneksel otorite daha ├žok geleneksel toplumlarda g├Âr├╝len ve siyasal iktidar─▒n, me┼čruiyetini toplumun geleneklerinden ald─▒─č─▒ otoritedir. Patriarkal, feodal ve monar┼čik otoriteler geleneksel otoritenin ba┼čl─▒ca ├Ârneklerini olu┼čturur.

Karizmatik Otorite: ÔÇťKarizmaÔÇŁ eski Yunancada ÔÇťTanr─▒ vergisiÔÇŁ anlam─▒na gelen bir kelimedir. Karizmatik otoritede siyasal iktidar, me┼črulu─čunu insanlar─▒n kendisine atfetmi┼č oldu─ču ola─čan├╝st├╝ niteliklere ba─čl─▒ olarak kazan─▒r. Burada ├Ânemli olan, siyasal iktidar─▒ elinde bulunduran ki┼činin ger├žekten ola─čan├╝st├╝ meziyetlerinin olmas─▒ de─čil, insanlar─▒n onda bu meziyetlerin bulundu─čuna inanmalar─▒d─▒r.

Yasal-Ussal Otorite: Bu otorite tipinde siyasal iktidar, me┼čruiyetini ak─▒lc─▒ kurallardan al─▒r. Bu anlamda gerek siyasal iktidar─▒n i┼č ba┼č─▒na gelmesi, gerekse yap─▒p ettiklerinde me┼čruiyetin ├Âl├ž├╝t├╝ s├Âz konusu kurallara uygunluktur.

Easton da, Weber gibi, me┼črulu─čun ├╝├ž kayna─č─▒n─▒n bulundu─čundan bahseder. EastonÔÇÖa g├Âre bunlar ideolojik kaynak, yap─▒sal kaynak ve liderlerin ki┼čisel ├Âzellikleridir. ─░nsanlar─▒n rejimin temelinde bulunan ideolojiye ba─čl─▒klar─▒ ├že┼čitli fakt├Ârlere dayan─▒r. Ku┼čkusuz en temel fakt├Âr, ideolojinin toplumun istek ve beklentilerine cevap verebilir bir ├Âzelli─če sahip olmas─▒d─▒r. Bir di─čer ├Ânemli fakt├Âr ise, siyasal endoktrinasyondur. Siyasal endoktrinasyon siyasal rejimin temel de─čerlerinin vatanda┼člara a┼č─▒lanmas─▒ demektir.

K├╝reselle┼čme nedeniyle s├Âz konusu de─čerler, d├╝nyan─▒n bir├žok b├Âlgesinde iktidarlar─▒ ve y├╝r├╝tt├╝kleri siyasetleri de─čerlendirmede kullan─▒lan kriterler haline gelmi┼čtir. ─░├žinde bulundu─čumuz ├ža─č─▒m─▒zda, insan haklar─▒n─▒n ihlali ve y├Âneticilerin ba┼čvurduklar─▒ demokratik olmayan y├Ântemler ciddi ┼čekilde tart─▒┼č─▒lmaktad─▒r. Bu tart─▒┼čmalar dolay─▒s─▒yla me┼črulu─čun felsefi temelleri ile ilgili d├╝┼č├╝nceleridir.

Hobbes, toplumu, bireyler aras─▒ndaki s├Âzle┼čmeye dayand─▒r─▒r. Toplum s├Âzle┼čmesi, HobbesÔÇÖun, temel motivasyonu kendini korumak olan birey anlay─▒┼č─▒n─▒n zorunlu bir sonucudur. HobbesÔÇÖun do─ča durumu olarak kavramla┼čt─▒rd─▒─č─▒ toplum ├Âncesi durum, bireylerin kendilerini korumak i├žin s├╝rekli daha fazla g├╝├ž aray─▒┼č─▒nda olduklar─▒ bir sava┼č durumudur.

Hobbes gibi Locke da siyasal iktidar─▒n me┼čruiyetini toplum s├Âzle┼čmesine dayand─▒r─▒r. Fakat Locke ile HobbesÔÇÖun izahlar─▒ aras─▒nda ├╝├ž ├Ânemli farkl─▒l─▒k s├Âz konusudur:

├ľncelikle, Locke, devlet ├Âncesi durumu, yani do─ča durumunu bir sava┼č durumu olarak nitelendirmez. LockeÔÇÖa g├Âre, do─čal hukuk h├╝k├╝m s├╝rd├╝─č├╝ ve b├╝t├╝n bireyler ak─▒l sahibi varl─▒klar olarak birbirlerinin do─čal hukuktan kaynaklanan haklar─▒n─▒ tan─▒d─▒klar─▒ i├žin, do─ča durumunda, HobbesÔÇÖun bahsetti─či gibi bir hayatta kalma m├╝cadelesi s├Âz konusu de─čildir. ─░kincisi, Locke, devleti, ba─člay─▒c─▒l─▒k g├╝c├╝ daha y├╝ksek, bireylerin r─▒zalar─▒n─▒n ├žok daha ├Ân planda oldu─ču bir toplum s├Âzle┼čmesine dayand─▒r─▒r. LockeÔÇÖtaki toplum s├Âzle┼čmesinin sonu├žlar─▒, HobbesÔÇÖtakinden farkl─▒d─▒r. LockeÔÇÖa g├Âre bireyler, devleti, zaten var olan haklar─▒n daha iyi korunmas─▒ amac─▒yla yaratt─▒klar─▒ i├žin, ona s─▒n─▒rl─▒ bir g├╝├ž verirler.

Rousseau, birey merkezli toplum anlay─▒┼č─▒na kar┼č─▒ ├ž─▒karak, insan─▒n do─čas─▒ gere─či toplumsal bir varl─▒k oldu─čunu kabul eder. Buna g├Âre, toplum verilidir ve bireyler, zihni ve ahlaki meziyetlerini toplumdan ald─▒klar─▒, toplumsal ya┼čam i├žerisinde insan olduklar─▒ i├žin, birey ancak toplum i├žerisinde anlaml─▒d─▒r. Rousseau, do─čaya i├žkin bir hukukun ve adaletin bulundu─ču ve buna ba─čl─▒ olarak b├╝t├╝n insanlar─▒n do─čal birtak─▒m hak ve ├Âzg├╝rl├╝klere sahip olduklar─▒ y├Ân├╝ndeki do─čal hukuk├žu g├Âr├╝┼če de ayn─▒ nedenle kar┼č─▒ ├ž─▒kar. RousseauÔÇÖya g├Âre, t─▒pk─▒ birey gibi, hukukun, hakk─▒n, adaletin ve ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n varl─▒─č─▒ndan bahsedilebilmesi i├žin de, ├Âncelikle do─čru bir toplumun varl─▒─č─▒ gereklidir.

Liberal siyaset felsefesinin ├ža─čda┼č temsilcilerinden John Rawls, adil topluma ili┼čkin d├╝┼č├╝ncelerini, ÔÇťA Theory of JusticeÔÇŁ (Bir Adalet Teorisi) isimli ├žal─▒┼čmas─▒nda ortaya koyar. S├Âz konusu ├žal─▒┼čmas─▒nda, Rawls, ÔÇťAdil bir toplumsal d├╝zen hangi ilkeler ├╝zerinde temellenmelidir?ÔÇŁ sorusuna bir cevap vermeye ├žal─▒┼č─▒r. Rawls toplumu s├Âzle┼čme temelinde a├ž─▒klayan di─čer liberal filozoflar gibi, toplum ├Âncesi bir durumu varsayarak, b├Âyle bir durumda bireylerin toplumu kurmak i├žin ├╝zerinde anla┼čacaklar─▒ adalet ilkelerinin neler olabilece─čini ara┼čt─▒r─▒r. RawlsÔÇÖ─▒n, ┬ábireylerin, ├╝zerinde anla┼čacaklar─▒ ilkelerin adalet ilkeleri olmas─▒ i├žin, toplum ├Âncesi durumda, kurulacak olan toplumdaki konumlar─▒n─▒n avantaj veya dezavantajlar─▒n─▒ bilmeleri, fakat kendilerinin hangi konumda olacaklar─▒n─▒ bilmemeleri gerekti─čini var sayar.

RawlsÔÇÖa g├Âre bireyler, iki temel adalet ilkesi ├╝zerinde anla┼čabilirler:

  1. Her birey, di─čer bireylerin ├Âzg├╝rl├╝─č├╝yle uyumlu en geni┼č b├╝t├╝nc├╝l ├Âzg├╝rl├╝k sistemine ili┼čkin e┼čit hakka sahiptir.
  2. Ekonomik ve toplumsal e┼čitsizliklerin d├╝zenlenmesi; en dezavantajl─▒ olan─▒n en b├╝y├╝k yarar─▒ sa─člamas─▒na ve konumlara ula┼čmada f─▒rsat e┼čitli─činin bulunmas─▒na uygun olmal─▒d─▒r.

Rawls, liberal me┼čruiyet anlay─▒┼č─▒n─▒n ├ža─čda┼č siyaset felsefesindeki ├Ânemli ├Ârneklerinden biri sunarken; Habermas, demokratik me┼čruiyet anlay─▒┼č─▒n─▒n ├ža─čda┼č siyaset felsefesindeki ├Ânemli bir ├Ârne─čini ortaya koymu┼čtur. Habermas, bir siyasal sistemin me┼čru olabilmesinin, siyasal kararlar─▒n vatanda┼člar taraf─▒ndan tart─▒┼č─▒ld─▒─č─▒ bir kamusal alan─▒ bar─▒nd─▒rmas─▒na ba─čl─▒ oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝r.

HabermasÔÇÖa g├Âre, ge├ž modern d├Ânemde siyasal kararlar─▒n tart─▒┼č─▒lma zemini i┼člevi g├Ârm├╝┼č olan kamusal alan─▒n yerini, devlet, ├Âzel ┼čirketler ve medyan─▒n manip├╝le etti─či bir kamusal alan─▒n alm─▒┼č olmas─▒, siyasal sistem a├ž─▒s─▒ndan bir me┼čruiyet krizini de beraberinde getirmi┼čtir. Habermas a├ž─▒s─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda, bu ba─člamda zuhur eden me┼čruiyet sorunu, her ne kadar sistemin kendi i├ž mant─▒─č─▒na ba─čl─▒ olarak a┼č─▒labilse de, b├Âyle bir a┼čma s├╝reci, insani ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n feda edilmesi pahas─▒na ger├žekle┼čtirilmek durumundad─▒r. Habermas, siyasal kat─▒l─▒m─▒n vatanda┼člar─▒n belirli periyotlarla yap─▒lan se├žimlerde oy verip ├Ânceden belirlenmi┼č olan siyasetleri onaylamalar─▒yla s─▒n─▒rl─▒ oldu─ču mevcut liberal demokratik rejimlerin me┼čruiyet sorunuyla malul olduklar─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝r. Habermas, me┼čruiyet sorununa y├Ânelik sahici bir siyasal ├ž├Âz├╝m olarak, kat─▒l─▒mc─▒ demokrasi modelini ├Ânerir. HabermasÔÇÖ─▒n ├Ânermi┼č oldu─ču demokrasi modeli, b├╝t├╝n siyasal norm ve kurallar─▒n vatanda┼člar aras─▒ndaki rasyonel tart─▒┼čmalar yoluyla belirlenmesine zemin olu┼čturacak olduk├ža geni┼č bir siyasal kamusal alan vizyonunu i├žerir.


Siyaset Sosyolojisi 3. ├ťnite Ders Notlar─▒ ├ľzeti

├ľnerilen Sayfalar

NETA├ľFÔÇÖten B├╝y├╝k Kolayl─▒k

NETA├ľFÔÇÖten B├╝y├╝k Kolayl─▒k NetA├Âf.com olarak sizlerin ders ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ daha pratik hale getirmek i├žin her ders …

A├ľFÔÇÖde Muaf Olunabilen Dersler

A├ľFÔÇÖde Muaf Olunabilen Dersler Anadolu ├ťniversitesi A├ž─▒k├Â─čretim, ─░ktisat ve ─░┼čletme Fak├╝lteleri d─▒┼č─▒nda bir y├╝ksek├Â─čretim program─▒ndan …

Soru Sormak ─░stermisiniz ?

Powered by TR5 Online